Środki stylistyczne

Alegoria - wyjaśnienie

jedno, stałe znaczenie np. lis = spryt ✔ zawsze znaczy to samo → alegoria

Aliteracja

powtarzanie tej samej litery na początku wyrazów w zdaniu, ta sama głoska na początku np. „szumi szary szuwarek” ma na celu nadanie rytmu i melodyjności tekstu, wzmocnienie ekspresji i zwrócenie uwagi na fragment „Kot kradł krem kręcąc się“

Aluzja literacka

Aluzja literacka to nawiązanie w tekście do innego dzieła literackiego, postaci, wydarzenia historycznego lub mitologicznego. Czytelnik ma rozpoznać to nawiązanie i zrozumieć dodatkowy sens, jaki wnosi ono do utworu. Ukryte nawiązanie do znanego tekstu

Anafora

Anafora to środek stylistyczny polegający na powtarzaniu tego samego słowa lub całego zwrotu na początku kolejnych segmentów tekstu (zazwyczaj wersów w wierszu lub zdań w prozie). „Nie poddam się, nie ucieknę, nie zrezygnuje“.

Anakolut

Anakolut to błąd składniowy, który polega na tak silnym zniekształceniu konstrukcji zdania, że traci ono poprawność logiczną i gramatyczną. "Jadąc do szkoły, spadł mi but" by oddać np. wzburzenie bohatera, potoczny sposób mówienia lub chaos myśli.

Animalizacja

środek stylistyczny (figura retoryczna), który polega na nadaniu przedmiotom, roślinom lub zjawiskom cech zwierząt. Jest to rodzaj antropomorfizacji, ale zamiast ludzkich cech, nadajemy cechy zwierzęce. podkreślenia cech (np. dzikości, przebiegłości)

Animizacja

nadaniu przedmiotom martwym, zjawiskom przyrody lub abstrakcyjnym pojęciom cech istot żywych. Pozwala stworzyć żywe, plastyczne obrazy w wyobraźni czytelnika. "Wiatr tańczył po polu", "Fale gonią się po morzu", "Cienie uciekają", "Deszcz biega po szybie".

Antonim

wyraz o znaczeniu przeciwnym do znaczenia innego wyrazu. Tworzą one pary słów, które opisują skrajne właściwości, stany lub czynności. Ciepło - Zimno, Wysoki – Niski, Początek - Koniec, Kupować - Sprzedać. muszą należeć do tej samej części mowy

Antropomorfizacja

nadawaniu przedmiotom martwym, zjawiskom przyrody, zwierzętom lub abstrakcyjnym pojęciom cech ludzkich. „Słońce uśmiechnęło się do nas”, „Drzewa szeptały między sobą”

Antyteza

zestawienie w jednej wypowiedzi dwóch przeciwstawnych znaczeniowo elementów (słów, obrazów lub myśli). Ma na celu podkreślenie kontrastu„Pełno nas, a jakoby nikogo nie było” (Jan Kochanowski, Tren VIII). „Małe ciało, wielki duch”.

Apostrofa

Bezpośredni zwrot do adresata, który służy do wyrażenia silnych uczuć lub podkreślenia wagi tematu. by wyrazić radość, smutek, gniew, tęsknotę itp.

Archaizm

to wyraz, ktory wyszedł już z powszechnego użycia. Są to słowa „stare”, którymi nasi przodkowie posługiwali się na co dzień, a które dziś zastąpiliśmy nowszymi określeniami. Niegdyś – dawniej, Waćpan – pan, Miłościwy – łaskawy, Dziewica – panna

Archetyp

to pierwotny, uniwersalny wzorzec, symbol lub motyw, który pojawia się w mitach, snach, literaturze i sztuce różnych kultur i epok. Jest to taki „model” zachowania, postaci lub sytuacji. Pomagają zrozumieć ludzkie zachowania, motywacje i emocje.

Dialektyzacja

wprowadzeniu do tekstu elementów gwary lub dialektu charakterystycznego dla konkretnego regionu lub grupy społecznej. Pozwala wiarygodnie przedstawić życie i mowę mieszkańców wsi lub konkretnych regionów (np. Podhala, Śląska, Kaszub).

Elipsa

pominięciu w zdaniu jakiegoś elementu (często czasownika), konstrukcja zdania, w której czegoś brakuje. którego można się domyślić z kontekstu. Pozwala przekazać informację szybciej i dynamiczniej.

Epifora

powtarzaniu tego samego słowa lub zwrotu na końcu kolejnych segmentów wypowiedzi (zdań, wersów lub strof). Słowo kończące wers mocno zapada w pamięć i zyskuje dodatkową wagę. Powtarzający się koniec tworzy specyficzną atmosferę i emocjonalny nacisk.

Epitet

to wyraz (najczęściej przymiotnik, ale może być też rzeczownik, przysłówek lub imiesłów), który określa jakąś rzecz, osobę lub zjawisko, nadając mu cechy nacechowane emocjonalnie lub oceniające

Eufemizm

to łagodniejsze, bardziej taktowne lub neutralne słowo lub wyrażenie zastępujące inne, które mogłoby być uznane za obraźliwe, wulgarne nieprzyjemne. Pomaga uniknąć mówienia wprost o tematach trudnych, takich jak śmierć, choroby, czy kwestie fizjologiczne.

Eufonia

to zjawisko polegające na przyjemnym, harmonijnym brzmieniu mowy lub tekstu. Jest to po prostu ładne, melodyjne brzmienie, które jest miłe dla ucha. Unikanie trudnych do wymówienia zbitek spółgłoskowych (np. „chrząszcz”, „wszcząć”)

Gradacja

inaczej stopniowanie, środek stylistyczny polegający na stopniowaniu (narastaniu lub zmniejszaniu) „Szeptał, mówil, krzyczał“, „Idzie, biegnie, pędzi, leci”.

Hiperbola

inaczej przesadnia, to środek stylistyczny polegający na celowym wyolbrzymieniu cech, rozmiarów lub znaczenia opisywanego zjawiska, przedmiotu lub osoby. ”Czekam na ciebie całą wieczność”, ”Umieram ze śmiechu”, ”Mam milion rzeczy do zrobienia”,

Homonim

Homonimy to słowa, które brzmią tak samo (są identycznie zapisywane i wymawiane), ale mają zupełnie inne znaczenia. PILOT-OSOBA STERUJĄCA SAMOLOTEM I URZĄDZENIE DO TELEWIZORA.

Inwersja

zmianie zwykłego szyku wyrazów w zdaniu. Zamiast typowego układu (podmiot-orzeczenie-dopełnienie), elementy są przestawiane, aby uzyskać określony efekt. Zwykłe zdanie: „Ja widziałem piękny krajobraz.” Zdanie z inwersją: „Piękny krajobraz ja widziałem.”

Ironia

sposób wypowiedzi, w którym rzeczywiste znaczenie jest przeciwne do tego, co zostało powiedziane wprost. Zazwyczaj służy ona do ośmieszenia kogoś lub czegoś, wyrażenia dystansu lub żartu

Kolokwializm

język potoczny, wyraz, wyrażenie lub konstrukcja składniowa używana wyłącznie lub głównie w języku potocznym, w swobodnej rozmowie. Jest to słownictwo nieoficjalne

Kontrast

zestawieniu dwóch skrajnie różnych zjawisk, postaci, przedmiotów lub cech. Służy on uwypukleniu różnic oraz silniejszemu oddziaływaniu na wyobraźnię odbiorcy. „Był bogaty, a ona biedna“, „Dzień był jasny, noc - ciemna“, „Śmiech przeplatał się ze łzami”.

Metafora

połączenie wyrazów w taki sposób, że tworzą nowe, przenośne znaczenie (nie dosłowne). „morze gwiazd”, „złote serce“, „czas ucieka“, „lawina problemów“

Metonimia

(inaczej zamiennia) to środek stylistyczny polegający na zastąpieniu nazwy jakiegoś przedmiotu lub zjawiska nazwą innego, pozostającego z nim w bliskim związku (np. przyczyna zamiast skutku, naczynie zamiast zawartości).

Neologizm

to nowy wyraz, zwrot lub konstrukcja językowa, która dopiero wchodzi do użycia lub została stworzona przez autora (np. w literaturze). Jest to słowo, którego wcześniej nie było w języku lub miało inne znaczenie.

Oksymoron

to zestawienie dwóch wyrazów o przeciwnym znaczeniu, które pozornie się wykluczają. Razem tworzą one nową, często poetycką lub zaskakującą całość. Najczęściej jest to połączenie rzeczownika z przymiotnikiem. „Głośna cisza”, „Żywy trup”

Onomatopeja

to wyraz dźwiękonaśladowczy, czyli taki, który naśladuje brzmienie jakiegoś zjawiska, dźwięku lub czynności. Służy do ożywienia tekstu i nadania mu bardziej realistycznego charakteru.

Paradoks

to stwierdzenie lub sytuacja, która wydaje się sprzeczna z logiką lub zdrowym rozsądkiem, ale po głębszym zastanowieniu może okazać się prawdziwa lub zawierać ukrytą prawdę. "Im więcej wiem, tym mniej wiem", "Milczenie mówi więcej niż słowa".

Parafraza,

to przekształcenie tekstu lub wypowiedzi w taki sposób, aby zachować jej pierwotne znaczenie, ale wyrazić je innymi słowami. Jest to jakby „przełożenie” czegoś na prostszy język lub po prostu inną formę. "Nie mam pieniędzy - Jestem bez kasy"

Personifikacja (uosobienie)

nadawaniu przedmiotom, zwierzętom, roślinom lub pojęciom abstrakcyjnym cech ludzkich. Dzięki niej świat nieożywiony „zachowuje się” jak człowiek.

Peryfraza (omówienie)

to zastąpienie nazwy jakiegoś przedmiotu, osoby lub zjawiska opisowym określeniem, które wskazuje na jego cechy lub funkcje. Jest to sposób na opisanie czegoś bez używania jego bezpośredniej nazwy.

Pleonazm

to błąd językowy lub środek stylistyczny, który polega na niepotrzebnym powtórzeniu tej samej informacji za pomocą różnych wyrazów w jednym wyrażeniu. Jeden wyraz zawiera już w sobie znaczenie drugiego. „fakt autentyczny", „kontynuować dalej“,

Porównanie

zestawieniu dwóch zjawisk, przedmiotów lub osób na podstawie jakiejś wspólnej cechy. Zawsze zawiera charakterystyczne słowa łączące (spójniki), takie jak: "jak, jako, niczym, niby, na kształt. „Czerwony jak burak”, „Chmury niczym białe waty”

Powtórzenie

celowe wielokrotne użycie tego samego wyrazu, zwrotu lub konstrukcji w tekście. „Nie chcę tego, nie chcę, nie chcę!", „To był piękny, piękny dzień“

Przerzutnia

środek stylistyczny występujący w poezji. Polega na przeniesieniu części zdania lub frazy z jednego wersu do następnego. W efekcie koniec wersu nie pokrywa się z końcem myśli lub zdania, co zmusza nas do szybkiego przejścia do kolejnej linijki.

Pytanie retoryczne

to takie pytanie, na które nie oczekujemy odpowiedzi. Jest ono zadawane po to, by skłonić odbiorcę do refleksji, podkreślić jakąś myśl lub nadać wypowiedzi bardziej emocjonalny charakter. „Czyż życie nie jest piękne?”

Symbol

to znak, przedmiot, obraz lub słowo, które reprezentuje coś innego – zazwyczaj jakąś ideę, pojęcie, zjawisko lub uczucie, które jest bardziej abstrakcyjne lub trudne do bezpośredniego opisania. Symbol ma znaczenie głębsze niż jego dosłowne istnienie.

Synekdocha

która polega na zastąpieniu nazwy całości nazwą części lub odwrotnie. Jest to rodzaj metonimii, czyli zastąpienia nazwy jednego przedmiotu nazwą innego, pozostającego z nim w związku.

Wykrzyknienie

użyciu wyrazu, zdania lub jego fragmentu, który wyraża silne emocje: radość, smutek, zdziwienie, gniew, podziw itp. Często kończy się wykrzyknikiem (!)

Wyliczenie

wymienienie kilku elementów jeden po drugim np. (cech, przedmiotów, zjawisk). „Na stole leżały jabłka, gruszki, śliwki i winogrona”, „Był mądry, odważny, silny i wytrwały". ”Widzę góry, lasy, rzeki, jeziora.

Zdrobnienie

Forma wyrazu, która wskazuje na coś małego albo wyraża czułość, sympatię. domek, kotek, mamusia, rączka

Zgrubienie

forma wyrazu, która wskazuje na coś dużego albo wyraża negatywne emocje np. pogardę, lekceważenie, (domisko, kocur, łapa, nochal).